تاریخ امروز:
  
  
  
  
خبر
06.10.2026
"پاکستان د افغانستان ثبات له منځه وړلو لپاره ډیورنډ کرښې ته څېرمه زرګونه وسله وال راټول کړي"
"پاکستان د افغانستان ثبات له منځه وړلو لپاره ډیورنډ کرښې ته څېرمه زرګونه وسله وال راټول کړي"جدید
بی بی سی

​

د افغانستان په اړه د 'مسکو فارمټ' د مشورتي ناستې اتمه غونډه نن، دوشنبه، په مسکو کې پیل شوه. په دې غونډه کې به په افغانستان او د دغه هېواد شاوخوا د روان وضعیت په اړه خبرې وشي، چې د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ روانې شخړې موضوع هم پکې شامله ده.

غونډې ته د طالبانو حکومت بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي هم وینا وکړه.

نوموړي په افغانستان کې د امنیت ټینګښت او نشه يي توکو کرکیلې او قاچاقاق د مخنیوي اقداماتو یادونه وکړه او دا یې د خپل حکومت مهمې لاسته راوړنې وبللې.

ښاغلي متقي غونډې ته په وینا کې د افغانستان او پاکستان تر منځ وروستي کړکېچ ته هم اشاره وکړه او په وینا یې دوی د خبرو او دیپلوماسۍ له لارې د هر ډول مسایلو په حل باور لري. نوموړي وویل: ''افغانستان نه غواړي دا موضوع په متقابلو تورونو او د تبلیغاتو په میدان بدله شي.''

ښاغلي متقي وویل، د دوی هدف د ستونزې د دوام لپاره د نویو وسیلو پیدا کول نه دي، بلکې په خبره یې دوی غواړي ستونزو ته حل وموندل شي، خو ادعا یې وکړه: ''په تاسف سره وایم، چې د پاکستان پر سیاست حاکم نظامي رژیم یو غیر سیاسي طرف دی. دوی د سیاسي تفاهم پر ځای له افغانستان سره اړیکو ته یوازې پوځي ژبه کاروي.''

نوموړي په دا وروستیو کې د افغانستان پر بېلابېلو سیمو د پاکستان بمباریو ته په اشارې سره دا ''د ټولو نړیوالو قوانینو خلاف د افغانستان پر حاکمیت یو تېری'' وباله.

ښاغلي متقي له پاکستانه د افغان کډوالو ایستل او د سوداګریزو لارو بندول ''اعظمي فشار'' وسیله وبلله.

نوموړي دغه راز ادعا وکړه، چې ''پاکستان همدا اوس په یوه نوې پروژه کار پیل کړی دی. دوی د پخواني رژیم د نظامي پرسونل تر څنګ د داعش غړو په واسطه په افغانستان کې د ناامنۍ خپرولو لپاره عملي هڅې پیل کړې دي. د ډ‌ېورنډ کرښې ته څېرمه یې زرګونه وسله وال راټول کړي، چې په افغانستان کې راغلی ثبات وننګوي.''​

 
06.10.2026
له جګړې ۲۵ کاله وروسته افغانان لا هم د عدالت په تمه دي
له جګړې ۲۵ کاله وروسته افغانان لا هم د عدالت په تمه دي جدید
دآزادی رادیو

​

د چهارشنبې په ورځ د تلې ۱۵ په افغانستان کې د امریکا په مشرۍ د ترهګرۍ په وړاندې د جګړې د پیلیدو ۲۵ کاله پوره کیږي. دغه جګړه چې څه باندې پنځه کاله مخکې د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې پرافغانستان د طالبانو له بیاواکمنیدو سره پای ته ورسیده، قربانیان یې تراوسه د عدالت په تمه دي.

د دغې شل کلنې جګړې په ترڅ کې د ولسي خلکو په وړاندې د ښکیلو لورو له خوا ډیر داسې جرمونه ترسره شوي چې هغه جنګي جرمونه او د بشريت ضد جنایتونه ګڼل کیږي. خو د دغې جګړې د زیانمنو په حق کې د عدالت د تامین موضوع تراوسه ترډیره په خبرو پورې محدوده پاتې شوې او د دې جګړې مهمو لورو، طالبانو، د افغانستان پخواني حکومت او امریکا او نړیوالو متحدینو یې په دې اړه هغسې چې لازمه ده، اقدامات ندي کړي.

د بشري حقونو د څار سازمان، هیومن رایټس واچ وایي، په افغانستان کې د ۲۰۰۱ کال د اکتوبر په ۷ د جګړې له پیلېدو راهیسې، په تېرو ۲۵ کلونو کې امریکا او په ائتلاف کې شاملو هېوادونو لا هم د جنګي جرمونو او نورو جدي سرغړونو قربانیانو ته په رښتینې توګه عدالت نه دی رسولی او نه یې د هغوی د زیانونو جبران کړی دی.

په هغه راپورکې چې هیومان رایټس واچ د یکشنبې په ورځ په ورځ د تلې په ۱۲ خپورکړی، ویل شوي چې د القاعده له خوا پر امریکا د سپټمبر د یوولسمې له بریدونو وروسته، د امریکا حکومت د مشکوکو وسله‌ والو د پوښتنو او ګرویږنو پر مهال د داسې لارو چارو کارولو ته اجازه ورکړې وه چې شکنجې بلل کیدای شي.

د راپورله مخې د بشري حقونو دې ډلې او نورو بنسټونو په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو له خوا د شکنجې او نورو ناوړه چلندونو پېښې هم ثبت او مستندې کړې دي. په دغو کړنو کې وهل ټکول، سپکاوی، واټربورډینګ یا داسې احساس ورکول چې ګواکې یو کس په اوبو کې ډوبېږي، د اوږدې مودې لپاره له خوبه محرومول او د اعدام جعلي صحنې جوړول شامل وو.

ډېر ملکي بندیان له میاشتو او ان کلونو بند وروسته، پرته له دې چې پر هغوی کله هم د کوم جرم تور ولګول شي، خوشې شول. د هیومن رایټس واچ په وینا، د امریکا حکومت تر اوسه د دغو سرغړونو په اړه بشپړه حساب ورکونه نه ده کړې او قربانیانو ته یې د اوښتو زیانونو تاوان هم نه دی ورکړی.

 
 
 

د بشري حقونو د څار سازمان د اسیا د څانګې مرستیالې، پاتریشیا ګاسمن وویل: "پنځه ویشت کاله وروسته هم، هغو افغانانو ته چې د امریکا په توقیف کې شکنجه شوي او د هغو کسانو کورنۍ چې په ناحقه وژل شوي، لوری واضح ندی چې څنګه د امریکا حکومت ته خپل شکایت وړاندې کړي او یا د اوښتو زیانونو جبران ترلاسه کړي."

هغې زیاته کړه: "د امریکا پرله ‌پسې حکومتونو جدي سرغړونې له پامه غورځولې دي او هغه کسان چې تر ټولو ډېر زیانمن شوي، نه یې تاوان ترلاسه کړی او نه یې په حق کې عدالت تامین شوی دی."​​​​

 
06.10.2026
روز جهانی معلم؛ معلمان افغان از عشق به آموزش در میان مشکلات معیشتی می‌گویند
روز جهانی معلم؛ معلمان افغان از عشق به آموزش در میان مشکلات معیشتی می‌گویندجدید
رادیو آزادی

​

آرشیف: افغانستان ــ یک معلم سوادآموزی افغان، در جریان یک صنف، کلمات را برای دانش‌آموزان تلفظ می‌کند. بامیان سال ۲۰۱۴ میلادی
 
آرشیف: افغانستان ــ یک معلم سوادآموزی افغان، در جریان یک صنف، کلمات را برای دانش‌آموزان تلفظ می‌کند. بامیان سال ۲۰۱۴ میلادی

خیرالدین، معلمی در ولایت بغلان، می‌گوید مشکلات اقتصادی و پایین‌بودن معاش، از نگرانی‌های اصلی اوست و معاشش با هزینه‌های زندگی تناسب ندارد.

او که نزدیک به ۲۰ سال است در دوره لیسه تدریس می‌کند، در صحبت با رادیو آزادی گفت:

هشت تا هشت و نیم هزار افغانی معاش دارم. این معاش نظر به قیمت روغن و برنج و کرایه خانه، برق، خرید آب و سایر مصارف، هیچ‌چیز نمی‌شود

«هشت تا هشت و نیم هزار افغانی معاش دارم. این معاش نظر به قیمت روغن و برنج و کرایه خانه، برق، خرید آب و سایر مصارف، هیچ‌چیز نمی‌شود، به همه چیز رسانده نمی‌شود.»

او همزمان با پنجم اکتوبر، روز جهانی معلم، می‌افزاید که بر علاوه پایین‌بودن معاش و مشکلات اقتصادی، فرصت‌های محدود برای ارتقای ظرفیت و آموزش‌های مسلکی، از چالش‌های دیگر معلمان است.

او خواهان برگزاری برنامه‌های آموزشی و ورکشاپ‌های تخصصی برای معلمان است:

«برای معلمین باید سمینارها، ورکشاپ‌ها در زمستان، در روزهای رخصتی دایر شود؛ کیفیت و ظرفیت معارف را بلند ببرد، تا فردا معلمین بتوانند این کیفیت‌ها و ظرفیت‌ها را برای شاگرد برسانند.»

خیرالدین می‌گوید با وجود این چالش‌ها، علاقه به معلمی و کمک به آینده شاگردان، دلیل ادامه‌دادن این حرفه برای اوست.

«معلمی یک شغل مقدس و پاک است، از گذشته علاقه داشتم که تدریس کنم و اطفال را به جایی برسانم و آنان بتوانند بعد در رشته‌های دلخواه خود مثل طب و انجنیری درس بخوانند و مصدر خدمت جامعه شوند. »

همچنان، یک معلم لیسه در ارزگان که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به رادیو آزادی گفت که به دلیل کمبود استادان، در شماری از مکاتب این ولایت، در برخی صنف‌های درسی تا ۷۰ شاگرد درس می‌خوانند.

به دلیل کمبود استادان، ما در یک صنف به ۷۰ شاگرد درس می‌دهیم

او افزود که بسیاری از مکاتب ابتدایی، متوسطه و لیسه این ولایت با کمبود امکانات آموزشی روبرو اند و سرپناه مناسب ندارند:

«بیشتر مکاتب ابتدایی و متوسطه اصلاً سرپناه ندارند و شاگردان در هر شرایطی، چه آفتاب باشد و چه باران، بدون سرپناه می‌نشینند. مکاتب لیسه که چهاردیواری دارند، دروازه و کلکین ندارند. این مکتب و شماری از مکاتب دیگر، حتی لیسه مرکزی ولایت ارزگان، از سهولت‌های لازم برخوردار نیستند. همچنان، به دلیل کمبود استادان، ما در یک صنف به ۷۰ شاگرد درس می‌دهیم.»

در کنار این مشکلات، محدودیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم، بر وضعیت برخی معلمان زن نیز تأثیر گذاشته است.​

 
06.10.2026
چرا در نشست فارمت مسکو روی اعلامیه مشترک توافق نشد؟
چرا در نشست فارمت مسکو روی اعلامیه مشترک توافق نشد؟ جدید
صدای آلمان

​مقام‌های روسیه گفته اند که در نشست فارمت مسکو در مورد افغانستان به دلیل اختلاف‌ها میان اداره طالبان و حکومت پاکستان، اعلامیه مشترک صادر نشد. پاکستان و اداره طالبان به اتهام‌زنی علیه یک‌دیگر پرداختند.​

نشست فارمت مسکو درباره افغانستان روز دوشنبه برگزار شد و امیرخان متقی، وزیر خارجه اداره طالبان نیز در آن شرکت و سخنرانی کرد.

نمایندگان کشورهای چین، هند، ایران، قزاقستان، قرغیزستان، پاکستان، تاجیکستان و ازبکستان نیز در این نشست حضور داشتند.

روسیه، تنها کشور در جهان که حکومت طالبان را به رسمیت شناخته است، فارمت مشورتی مسکو را برای ایجاد هماهنگی‌های منطقه‌ای راه اندازی کرده است، اما جلسه هشتم این فارمت شاهد اتهام‌زنی‌های متقابل طالبان و پاکستان بود. 

چرا اعلامیه مشترک صادر نشد؟

ضمیر کابلوف، نماینده خاص رئیس جمهور روسیه در امور افغانستان، در ختم این نشست به خبرنگاران گفت که به دلیل اختلافات نمایندگان اداره طالبان و پاکستان، اشتراک‌کنندگان نتوانستند روی صدور یک اعلامیه مشترک به توافق برسند.

به گزارش خبرگزاری روسی اینترفکس، کابلوف گفت: «در جریان تهیه اعلامیه با یک مشکل مواجه شدیم که اختلافات همکاران افغان و پاکستانی ما بود.»

به گفته این مقام روسی، هیئت اداره طالبان اعتراض داشت که «در متن اعلامیه امسال، از افغانستان بسیار زیاد در ارتباط با تروریسم یاد شده است.»

مطالب ویدیویی ما را در صفحه یوتیوب تماشا کنید!

کابلوف افزود: «این موضوع ما را متعجب کرد، چرا که همین نکات و عبارت‌ها در اعلامیه سال قبل هم موجود بود. اما افغان‌ها به این باورند که از آن زمان به بعد مناسبات دو کشور تغییر کرده و حالا این بخش قابل قبول نیست. ما متاسف هستیم.»

او تاکید کرد که این فارمت جایی برای حل اختلاف‌های دوجانبه نه بلکه پلتفورمی برای تنظیم همکاری‌های منطقه‌ای است: «فارمت مسکو می‌تواند بدون اعلامیه مشترک هم به کار خود ادامه بدهد.»

اتهام‌های متقابل اداره طالبان و پاکستان در نشست مسکو

نمایندگان اداره طالبان و حکومت پاکستان در این نشست اتهام‌های شدیدی بر یک‌دیگر وارد کردند.

امیرخان متقی، وزیر خارجه اداره طالبان، در سخنرانی خود در این نشست پاکستان را متهم کرد که پروژه‌ای را برای ناامن ساختن افغانستان شروع کرده است.

بیشتر بخوانید: پاکستان و طالبان؛ چگونه متحدان سابق به رقیبان امنیتی تبدیل شدند؟

او مدعی شد که پاکستان به این هدف از پرسونل نظامی سابق افغانستان و همچنین اعضای گروه داعش استفاده می‌کند.

اداره طالبان اخیراَ در پیوند به درگیری‌هایی که با گروه‌های مخالف مسلح خود در ولایت‌های بدخشان و نورستان داشته این اتهام را بر پاکستان وارد کرده است. پاکستان دست داشتن در این درگیری‌ها و حمایت از گروه‌های مخالف طالبان را رد کرده است.

محمد صادق، نماینده خاص پاکستان در امور افغانستان، در اعلامیه خود در این نشست به مشکلات و بحران‌های دامنگیر افغانستان اشاره کرد و تروریسم را مشکل اصلی عنوان کرد.

او گفت: «تروریسم همچنان در هسته مشکلات افغانستان قرار دارد که ریشه در پیوندهای میان رژیم طالبان و گروه‌های تروریستی به شمول تحریک طالبان پاکستان، ارتش آزادی‌بخش بلوچ، جنبش اسلامی ترکستان، شاخه خراسان داعش، القاعده و وابستگان آن‌ها دارد که با مصونیت در داخل خاک افغانستان فعالیت می‌کنند.»

او یادآور شد که پنج سال پس از تصرف قدرت توسط طالبان، «پاکستان با جدی‌ترین تهدید امنیتی مواجه است.» او همچنین مدعی شد که در سه سال اخیر ۴۷۰۰ پاکستانی بی‌گناه «در نتیجه تروریسم منشاء گرفته از افغانستان جان خود را از دست داده اند.»​

 
06.10.2026
د سره صلیب ملي غونډې کې دوو افغانانو ته جایزې ورکړل شوي
د سره صلیب ملي غونډې کې دوو افغانانو ته جایزې ورکړل شويجدید
دامریکا غږ

​

 
 

د ناروې له بېلابېلو سیمو څخه څه باندې ۵۰۰ استازي د تیرې اوونۍ په پای کې ددې هیواد د سره صلیب په ملي غونډه کې راټول شول.د ملي غونډې له مهمو شېبو څخه یوه هم عایشې او یما ولسمل ته چې خور او ورور دي، د سره صلیب د جایزې ورکول وو.

دا مهمه غونډه په ناروې او د نړۍ په کچه د ټولنو پر وړاندې د شته بشري ننګونو او د هغو د حل پر لارو چارو متمرکزه وه.

په غونډه کې د سره صلیب استازي، رضاکاران او مشران سره راغونډ شوي و څو په راتلونکو کلونو کې د مخ پر زیاتېدونکو بشري اړتیاوو او د دې سازمان د غبرګون په اړه خبرې وکړي.

د غونډې په ترڅ کې ګډونوالو د راتلونکو دریو کلونو لپاره د سره صلیب د فعالیتونو عمومي لوری تصویب کړ او نوي مشران یې وټاکل.

دغې ادارې عایشې او یما ولسمل ته ددې جایزې په ورکړې د هغوی ونډې او بشري ارزښتونو ته د ژمنتیا ستاینه وکړه. د هغوی درناوی د غونډې د یوه پراخ پیغام یوه برخه هم وه او هغه دا چې هغه کسان چې د خپل غږ، تجربې او ژمنتیا له لارې د انسانانو کړاوونه را برسېره کوي او له نورو سره مرسته کوي، کولای شي د بشري چارو په برخه کې مهم رول ولوبوي.

دا غونډه تر ډېره د سره صلیب پر راتلونکو لومړیتوبونو او د سازمان پر راتلونکي لوري متمرکزه وه خو د ناروې د سره صلیب ملي غونډه یوازې ددې سازمان د پرېکړو او ټاکنو په اړه نه وه بلکه د انسانانو په اړه بحثونه هم پکې نغښتي و، په ځانګړې توګه د هغو کسانو په اړه چې ژوند یې د جګړو، شخړو، طبیعي او نورو ناورینونو، بې‌ځایه کېدو او بحرانونو له امله اغېزمن شوی دی.

د غونډې په اوږدو کې ګډونوالو د جګړو او شخړو د بشري پایلو په اړه پیاوړې او اغېزمنې کیسې واورولې.

د اوکراین د سره صلیب، فلسطینۍ سرې میاشتې او د سوډان د سرې میاشتې استازو او همکارانو خپلې تجربې له ګډونوالو سره شریکې کړې او هغه ستونزې یې بیان کړې چې د نړۍ د ځینو تر ټولو جدي بشري بحرانونو په منځ خلک ورسره مخ دي.

په غونډه کې ګډونوالو د چمتووالي پر اهمیت هم ټینګار وکړ. ګډونوالو بحث وکړ چې سره صلیب څنګه کولای شي د بحرانونو پر وړاندې د خپل غبرګون وړتیا پیاوړې کړي او ډاډ ترلاسه کړي چې کله بېړني حالات رامنځته کېږي، نو مرستې باید په چټکۍ سره اړمنو خلکو ته ورسېږي.​​

 
06.10.2026
بنت: حکم بازداشت رهبران طالبان از سوی دادگاه کیفری بین‌المللی «بسیار مهم» است
بنت: حکم بازداشت رهبران طالبان از سوی دادگاه کیفری بین‌المللی «بسیار مهم» استجدید
روزنامه هشت صبح

​

۸صبح، کابل: ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل برای افغانستان، حکم دادگاه کیفری بین‌المللی درباره بازداشت رهبران طالبان را «بسیار مهم» خوانده است.

بنت دوشنبه‌شب، ۱۳ میزان، در صفحه ایکس گفته است که اهمیت این تصمیم تنها به صدور حکم‌های بازداشت رهبران طالبان محدود نمی‌شود.

او افزوده است: «تحلیل دادگاه درباره آزار و پیگرد افراد براساس جنسیت و تطبیق آن با سیاست‌ها و عملکرد طالبان نیز بسیار مهم است».

این سخنان در حالی مطرح می‌شود که دادگاه کیفری بین‌المللی در لاهه اعلام کرده که به درخواست دادستانی این دادگاه، برای حبیب‌الله آغا، وزیر معارف طالبان، و ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی این گروه، حکم بازداشت صادر کرده است.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، در واکنش به اعلامیه دادگاه کیفری بین‌المللی درباره صدور حکم بازداشت برای رهبران طالبان، گفته است که طالبان این دادگاه را به رسمیت شناخته نمی‌شناسند.​