شماری از خبرنگارانی که زیر سلطه طالبان فعالیت میکنند، از تشدید سرکوب رسانهها و قطع کامل دسترسی به اطلاعات ابراز نگرانی میکنند. به گفته آنان، هیچ رسانهای تحت کنترل طالبان قادر به نشر واقعیتهای موجود نیست و تنها مطالبی را منتشر میکند که طالبان اجازه نشر آن را میدهند. آنان تاکید میورزند که خبرنگاران در افغانستان حتا کوچکترین تبصره یا نظری درباره حوادثی که در آن به نحوی از طالبان انتقاد صورت بگیرد یا کمکاری این گروه را نشان دهد، نمیتوانند نشر کنند و در صورت نشر، با تحقیر، توهین و بازداشت روبهرو خواهند شد. این خبرنگاران تاکید میورزند که آزادی بیان عملاً از بین رفته و کار با رسانههای تبعیدی زیر سایه ترس، سانسور و تهدید به فعالیتی پرهزینه و پرخطر تبدیل شده است. آنان میافزایند که یا مجبورند با ترس و پذیرش خطر انتقامجویی و زندان کار کنند، یا خبرنگاری را به ابزاری برای بازتاب روایتهای طالبان بدل سازند.
یکی از خبرنگاران در کابل که نمیخواهد نامش در گزارش ذکر شود، میگوید خبرنگارانی که در رسانههای داخلی فعالیت میکنند، تحت هیچ شرایطی نمیتوانند اطلاعات واقعی را نشر کنند. به گفته او، خبرنگارانی که برای رسانههای در تبعید کار میکنند نیز با مشقت فراوان قادر نیستند اطلاعات میدانی را به شکل درست جمعآوری کنند.
این خبرنگار تاکید میورزد: «طالبان رسانههای آزاد را دشمن ایدئولوژیک خود میدانند و نهتنها رسانههای داخلی را بهشدت سانسور کردهاند، بلکه فضای وحشت در میان مردم نیز چنان گسترش یافته که شهروندان جرأت همکاری با رسانههای مستقل را ندارند. در بسیاری موارد با افرادی صحبت کردهایم که عملاً هدف حمله قرار گرفتهاند یا خانوادههایشان مورد خشونت قرار گرفته، اما جرأت بیان جزییات را ندارند. حتا پزشکانی که با رسانههای آزاد همکاری داشته باشند، طالبان به بهانههای مختلف و با پروندهسازی برایشان، آنها را مجازات میکنند. این وضعیت بسیار رنجآور است.»
ستاره (مستعار)، یکی از خبرنگاران در غرب افغانستان، میگوید که خبرنگاران از حق دسترسی به اطلاعات محروم هستند. به گفته او، تنها اطلاعاتی در اختیار خبرنگاران قرار داده میشود که طالبان میخواهند. او تصریح میکند که تبعیض جنسیتی نیز به شکل نگرانکنندهای در میان رسانهها در حال نهادینه شدن است و طالبان حتا اطلاعات مورد نظر خود را با خبرنگاران زن شریک نمیکنند. به گفته او، طالبان به زنان خبرنگار به بهانه نداشتن محرم، اطلاعات را با آنان شریک نمیکنند یا از آنان میخواهند به جای خود، همکاران مردشان را بفرستند.
این خبرنگار میگوید: «چندینبار در برنامههایی که اشتراک کردهام، در مقابل دروازه مانع ورود من و دیگر خانمها شدند و حتا دستور دادند که اگر خبرنگار زن باشد اجازه اشتراک ندارد. این محدودیتها سبب کاهش تعداد خبرنگاران زن شده و در کنار آن کار اطلاعرسانی برای همه خبرنگاران دشوارتر شده است. ما آزادی بیان نداریم و آنچه را واقعیت دارد نمیتوانیم انعکاس دهیم.»
محمد، خبرنگار، میگوید که طالبان به آزادی و دسترسی به اطلاعات باور ندارند و افغانستان از این منظر در سیاهترین و وحشتناکترین دوره خود از نظر آزادی رسانه قرار دارد. به گفته او، رسانهها از سوی طالبان بهشدت زیر نظارت و کنترل قرار دارند و این گروه جریان دسترسی به اطلاعات را بهگونهای گسترده محدود کرده است و در این زمینه هیچ اعتقادی به آزادی اطلاعرسانی ندارد.
این خبرنگار میافزاید: «در افغانستان چیزی به نام دسترسی به اطلاعات وجود ندارد. جریان دسترسی به اطلاعات در سیاهترین دوره خود قرار دارد یا بهکلی سقوط کرده است. این مساله عادی نیست و بهوضوح دیده میشود که طالبان به آزادی و دسترسی به اطلاعات باور ندارند.»
تابش (مستعار)، خبرنگار دیگر، میگوید که هیچ خبرنگاری، حتا کاربران شبکههای اجتماعی، بدون نام بردن از طالبان، نمیتوانند درباره افزایش دزدیهای مسلحانه، ناامنیها و نگرانیهای شهروندان در صفحه فیسبوکشان چیزی بنویسند. به گفته او، اگر خبرنگاری درباره یک حادثه امنیتی چیزی بنویسد یا تبصرهای کند، از سوی طالبان بازداشت، شکنجه و مجبور به معذرتخواهی میشود.
این خبرنگار میافزاید: «تنها رسانه و خبرنگاری در افغانستان میتواند فعالیت کند که به بلندگوی کامل طالبان تبدیل شود. هر چیزی را که طالبان بگویند، بدون کموکاست و حتا فراتر از انتظارشان انعکاس دهد. چنین رسانههایی تشویق میشوند، برایشان تدابیر امنیتی گرفته میشود و به مهمانیها و برنامهها دعوت میشوند. از همین رو، برخیها حتا در فضای عمومی از این گروه تعریف و تمجید میکنند، در حالی که کوچکترین انتقاد از طالبان خطر بازداشت و زندان را در پی دارد.»
فردوس (مستعار)، خبرنگار یکی از رسانههای داخلی، میگوید که از روی ناچاری برای تامین نفقه خانوادهاش کار میکند و از هیچ نوع آزادی کاری برخوردار نیست. به گفته او، حتا مطالبی که برایش سپرده میشود، زیر ذرهبین قرار میگیرد تا از استفاده کلماتی که مخالف ارزشهای طالبان باشد جلوگیری شود.
این خبرنگار میافزاید: «رسانهای که در آن کار میکنم بهطور کامل در خدمت طالبان قرار دارد. هر چیزی که طالبان بخواهند و دستور بدهند، همان نشر میشود. در واقع مدیران این رسانهها در عمل تابع طالبان هستند و افرادی که در اینجا کار میکنند، برای خوشخدمتی، کوچکترین موضوع را با طالبان شریک میسازند و پس از تایید آنان نشر میکنند.»
این در حالی است که شماری از خبرنگاران از دو هفته به اینسو با راهاندازی یک کمپاین، خواهان رهایی خبرنگاران بازداشتشده از سوی طالبان شدهاند. به گفته آنان، این خبرنگاران به اتهام همکاری با رسانههای تبعیدی بازداشت شده و در زندانهای طالبان بهسر میبرند.
براساس نهادهای حامی خبرنگاران، شکیب احمد نظری، بشیر هاتف و حمید فرهادی هماکنون در زندانهای طالبان به سر میبرند. به گفته آنان، وضعیت روحی این خبرنگاران وخیم بوده و به هیچ نوع دسترسی به وکیل مدافع و امکانات لازم دسترسی ندارند.
پیش از این، محمد عمر مخلص، فرمانده پیشین طالبان در ولایت پکتیا، در محفل خداحافظی خود اعتراف کرده بود که این گروه قصد داشته خبرنگاران را به قتل برساند، اما بسیاری از آنان موفق شدهاند از کشور خارج شوند. او گفته بود: «ما تمام خبرنگاران را میکشتیم. اینها خبرنگار نبودند، خائن بودند. ما اینها را میکشتیم و تعقیب میکردیم، اما نجات یافتند، فرار کردند و خود را به بادارانشان رساندند.»
همچنان مرکز خبرنگاران افغانستان در گزارش سالانه خود در سال ۱۴۰۴ گفته که طالبان روند کنترل بر رسانهها را تشدید کرده و سرکوب و سانسور به شکل بیسابقهای افزایش یافته است. براساس این گزارش، در سال ۱۴۰۴ دستکم ۲۰۷ مورد نقض آزادی رسانهها و خشونت علیه خبرنگاران ثبت شده است که شامل دو کشته و یک زخمی، ۱۸۳ مورد تهدید، از جمله ۲۱ مورد بازداشت خبرنگاران و فعالان رسانهای میباشد.
این نهاد همچنین گفته است که از آغاز روند ممنوعیت نشر تصاویر زنده در رسانهها در اسد ۱۴۰۳ از سوی طالبان تا کنون، این محدودیت بهصورت رسمی در ولایتهای کاپیسا، قندهار، تخار، بادغیس، هلمند، ننگرهار، نورستان، فراه، نیمروز، بدخشان، بغلان، جوزجان، زابل، پروان، کندز، بامیان، دایکندی، فاریاب، پنجشیر، لغمان، سرپل، بلخ، هرات، پکتیا و ارزگان اعلام شده است.
این در حالی است که گزارشگران بدون مرز (RSF) در گزارش شاخص جهانی آزادی مطبوعات که در سال ۲۰۲۵ منتشر کرده، گفته است افغانستان از میان ۱۸۰ کشور در جایگاه ۱۷۵ قرار گرفته است. به گفته این سازمان، آزادی رسانهای در این کشور بهشدت آسیب دیده و سیاستهای طالبان شامل محدودسازی شدید گزارشگری مستقل، حذف تکثر رسانهای و سرکوب هدفمند خبرنگاران، بهویژه زنان، شده است.
