تاریخ امروز:
  
  
  
  
خبر
08.10.2026
د اکټوبر۷مه پر افغانستان د امریکا د پوځي یرغل۲۵م کال
د اکټوبر۷مه پر افغانستان د امریکا د پوځي یرغل۲۵م کالجدید
بی بی سی

​

د ۲۰۰۱ کال د اکټوبر پر اوومه شپه ناوخته کابل کې د هوايي ګوزارونو غږونو هغه اوازې او خبرونه ریښتیا کړل چې د همدغه کال د سپټمبر له۱۱مې وروسته په رسنیو کې خپرېدل. د بي۵۲ الوتکو لومړنۍ نښې په کابل، کندهار، جلال اباد او مزارشریف کې وې.

بریدونه پر هوايي ډګرونو، پوځي مرکزونو او یو شمېر ولسي ځایونو وو. د امریکا د هغه مهال ولسمشر جورج ډبلیو بوش لږ وروسته اعلان کړه چې د امریکا پوځ د ده په امر "په افغانستان کې د القاعدې پر ترهګریزو پنډغالو او د طالبانو د رژیم پر پوځي مرکزونو بریدونه پیل کړل."

په یو شمېر هېوادونو کې مېشتو افغانانو پر خپل هېواد د امریکا بریدونه غندلي وو. تر ټولو لوی لاریونونه په جرمني او لندن کې وو. په ایران او پاکستان کې هم افغان کډوالو د دغو بریدونو پر خلاف غږونه پورته کړي وو.

د امریکا هوايي بریدونه تش د غچ وارونه نه وو، په ۷۱ ورځو کې یې د طالبانو پنځه کلنه واکمني ړنګه کړه او د هغوی مخالفان یې د واګ ګدۍ ته ورسول. د طالبانو مخالف ځواکونه تر ډېره د افغانستان په شمال او شمال ختیځو څنډو کې پر یوه وړه جغرافیه ورټول وو.

دې بریدونو یوازې واکمنۍ ادل بدل نه کړې داسې کورنۍ هم وې چې د هوايي بریدونو په ټس کې یې د کور ټول غړي وبایلل. د کابل یوې اوسېدونکې مرضیې هغه مهال د اسوشیتید پرېس خبري اژانس ته ویلي وو " د کورنۍ اته تنه غړي مې وبایلل. زما لپاره هیڅ نه دي پاتې، نه زما کور، نه زما کورنۍ. هیڅ شی نه دی پاتې. شپږ ماشومان او یوازې زه یم، هیڅوک نشته چې زموږ لاسنیوی وکړي. بې سرپرسته، بې کوره پاتې یم.هیڅ ژوند نه لرم. زه هیڅ ژوند نه لرم بې وزلې یم، همدا زما کړاو او زما ژوند دی."

​​​
 
08.10.2026
افغانستان کې ۲۵ کاله جګړه؛ ریچارډ بنېټ د بشري حقونو د سرغړونو د څېړنې غوښتنه وکړه
افغانستان کې ۲۵ کاله جګړه؛ ریچارډ بنېټ د بشري حقونو د سرغړونو د څېړنې غوښتنه وکړهجدید
دآزادی رادیو

​

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکی ریچارډ بنېټ وایي، په افغانستان کې د امریکا په مشرۍ د جګړې له پیل څخه ۲۵ کاله وروسته، د لسیزو جګړو او د بشري حقونو د جدي سرغړونو اغېزې لا هم افغانان احساسوي، په داسې حال کې چې د دغو سرغړونو په تړاو د حساب ورکونې بهیر ډېر محدود پاتې شوی دی.د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکی ریچارډ بنېټ​​​​​

نوموړي دغه څرګندونې د سې شنبې په ورځ «د تلې په ۱۴مه» په خپله اېکس‌پاڼه کې د اکټوبر د اوومې د دغې جګړې د پیل د ۲۵مې کلیزې په مناسبت کړي او ویلي یې دي چې حساب ورکونه باید هر اړخیزه او بې‌طرفه وي، په هر وخت کې د ټولو ښکېلو خواوو سرغړونې وڅېړي او د قربانیانو او ژوندي پاتې شویو کسانو حقونه او تجربې د دې بهیر په مرکز کې وساتي.

د کابل پوهنتون د حقوقو او سیاسي علومو د پوهنځي پخوانی استاد نصرالله ستانکزی وایي، په افغانستان کې له نږدې نیمې پېړۍ راپه دې خوا په جګړو کې د ښکېلو ډلو له‌خوا ډېر "جنګي جنایتونه او د بشریت ضد جرمونه" چې ان د "عام وژنې" ځینې بېلګې هم په‌کې شاملې دي، ترسره شوي، خو دا چې په وروستۍ ۲۰ کلنه جګړه کې یې ښکېل لوري په څېړنو کې پاتې راغلي یو علت‌یې دا دی چې د جګړې هېڅ یوه لوري ته دا موضوع مهمه نه‌ده ښکاره شوې.

نوموړی د بن له مواقتنامې وروسته بیا د جمهوریت تر سقوط پورې د ۲۰ کلونو په موده کې په "جنګي جنایتونو او بشري ضد جرمونو" کې ښکېل مهم لوري په څو برخو وېشي: "یوه برخه‌یې بین‌المللي قواوې دي، په راس کې امریکا چې دوی په مختلفو مواردو کې د جنګي جنایاتو او بشري ضد جرمونو مرتکبین شوي دي. دوهم اړخ‌یې د افغانستان خپله دفاعي او امنیتي ځواکونه دي چې د ناټو له ځواکونو سره په ګډو عملیاتو کې او یا هم په یوازیتوب سره په خینو مواردو کې د جنګي جنایتو او بشري ضد جرمونو علایم وجود لري. درېیمه ډله مخالفین یا هغه مسلح مخالفین ګروپونه چې طالبان او داعش او نورو ډلو په شمول ګروپونه دي چې په تېرو ۲۰ کلو کې یې په افغانستان کې جګړه‌ییز فعالیتونه کړي، دوی هم په ډېرو مواردو کې د جنګي جنایاتو او بشري ضد جرمونو مرتکبین شوي دي. دا هم باید هېر نه‌کړو چې ځیني خودسره ګروپونه هم د بشري ضد جرمونو مرتکبین شوي دي او ریکارډونه‌یې وجود لري."

 
08.10.2026
سال‌ها انتظار در هند؛ زنان افغان خواهان روشن‌شدن سرنوشت پرونده‌های‌شان اند
سال‌ها انتظار در هند؛ زنان افغان خواهان روشن‌شدن سرنوشت پرونده‌های‌شان اندجدید
رادیو آزادی

​

شماری از زنان افغان که سال‌هاست در هند در انتظار تعیین سرنوشت پرونده‌های پناهندگی‌شان به سر می‌برند، می‌گویند طولانی شدن این روند، زندگی و آینده آنان را در وضعیت نامعلوم قرار داده است.

سمیرا بلخی، دختر جوان افغان، پنج سال است که در هند زندگی می‌کند. او برای تحصیل در مقطع ماستری در بخش صحت عامه به این کشور رفته بود، اما می‌گوید پس از تحولات سیاسی افغانستان و محدودیت‌های وضع‌شده بر زنان و دختران، نتوانست به افغانستان برگردد.

او پس از پایان تحصیل درخواست پناهندگی داده و هنوز در انتظار پاسخ است.

سمیرا به رادیو آزادی گفت: « بعد از درخواست پناهندگی تاحال هیچ جوابی دریافت نکردیم و صرف انتظار است و انتظار»

او می‌گوید نداشتن اسناد اقامتی و اجازه کار، زندگی‌اش را دشوار کرده است: «به عنوان یک دختر جوان که تنها هستم و دوره ماستری خود را در این‌جا به پایان رساندیم من نمی‌توانم در هند کار بکنم، چون به عنوان کسی که اسناد ندارد و درخواست پناهندگی داده اجازه کار برایش ناممکن است و مثل من هزارن دختر جپان افغان دیگر نیز در این وضعیت که نمی‌توانیم به کشور خود هم برگردیم و این بسیار آزار دهنده است.»

برای زنانی که سال‌هاست همراه با فرزندان‌شان در هند زندگی می‌کنند، این انتظار با مشکلات بیشتری همراه شده است.

خاطره رستم‌زاده می‌گوید ۱۵ سال است که همراه با پسرش در هند زندگی می‌کند.

او به رادیو آزادی گفت: «مدت ۱۵ سال می‌شود با پسرم تنها در هند زندگی می‌کنم، مشکلات و سختی‌های زیادی را سپری کردیم، به خاطر مشکلات اقتصادی پسرم دیگر نتوانست درس بخواند، تنها تا صنف هشت توانست مکتب برود، سازمان ملل تا حال هیچ کمکی با ما نکرده لطفا صدای ما را به جهان برسانید.»

خدیجه پاینده نیز می‌گوید ده سال است در هند زندگی می‌کند و در این مدت با مشکلات زیادی روبه‌رو بوده است.​

 
08.10.2026
دانشمندان: روزه گرفتن طولانی باعث تغییرات مثبت در بدن می‌شود
دانشمندان: روزه گرفتن طولانی باعث تغییرات مثبت در بدن می‌شودجدید
صدای امریکا

​دانشمندان دریافته‌ اند که روزه‌داری طولانی‌مدت تغییرات عمده‌ای را در سراسر بدن ایجاد می‌کند، اما بسیاری از جالب‌ترین این تغییرات تنها پس از حدود سه روز روزه گیری ظاهر می‌شوند.

تاثیرات چند روز روزه گیری، بسیار بیشتر از سوختاندن چربی بدن است. پژوهشی نخست که در سال ۲۰۲۴ منتشر شد، نشان داد که روزه‌ گرفتن طولانی‌مدت تغییرات گسترده و هماهنگی را در فعالیت‌های بیولوژیکی چندین عضو بدن ایجاد می‌کند و شماری از چشمگیرترین این تغییرات تنها پس از حدود سه روز روزۀ پی‌هم به شرطی ظاهر می‌شود که بدن هیچ گونه کالوری دریافت نکند.

این یافته‌ها که در ژورنال "Nature Metabolism" نشر شده، تصویر نسبتاً دقیق و کم‌سابقه‌ای از واکنش بدن انسان در جریان روزهٔ طولانی را ارایه می‌کند.

دانشمندان از مؤسسهٔ تحقیقات اکادمیک مراقبت‌های صحی دقیق (PHURI) در پوهنتون کوین میری لندن و فاکولتۀ علوم ورزشی ناروی این پژوهش را انجام داده‌ اند. پژوهشگران با شناسایی تغییرات مالیکولی مرتبط با روزه‌داری، امیدوارند زمینه‌ای مطالعات آینده را فراهم کنند و این پژوهش در آینده بتواند به روش‌های درمانی یی منجر شود که برخی از تاثیرات روزه‌داری را در بدن بازسازی یا تقلید کند.

این موضوع می‌تواند به‌ویژه برای افرادی مهم باشد که ممکن است از یک تعداد تاثیرات بیولوژیکی روزه‌داری سود ببرند، اما به دلایل صحی قادر نیستند برای مدت طولانی روزه بگیرند یا از روش‌هایی که آثار روزه‌داری را تقلید می‌کنند، مانند رژیم غذایی کتوژنیک، پیروی کنند.​

 
08.10.2026
گوتېريش: له پاکستانه د افغانانو ستنېدل باید داوطلبانه وي
گوتېريش: له پاکستانه د افغانانو ستنېدل باید داوطلبانه ويجدید
دویچه ویلی

​د ملگرو ملتونو عمومي منشي ګوتېرېش، پاکستان ته د خپل سفر پر مهال د افغان کډوالو د څو لسیزو کوربه‌توب له امله له دغه هيواده مننه وکړه او ټینګار یې وکړ چي د افغانانو بېرته ستنېدل باید داوطلبانه، خوندي او باعزته وي.​

ملګرو ملتونو سرمنشي انتونيو گوتيريش په داسي وخت کي پاکستان ته سفر کړی او دا څرګندونې یې کړې دي چي دغه هيواد له کلونو راهیسې افغان کډوال په جبري توګه باسي.

انتونیو ګوتېرېش، چي د ملګرو ملتونو د سرمنشي کېدو تر مخه د کډوالو په چارو کي د ملګرو ملتونو د عالي کمېشنر په توګه دنده ترسره کړې وه، له پاکستانه مننه وکړه چي څو لسیزي یې خپلي دروازې د هغو میلیونونو افغان کډوالو پر مخ پرانیستې وې چې د جګړو او بې ثباتۍ له امله بې ځایه سوي ول.

له پاکستانه د افغان مهاجرو د اخراج په اړه نور معلومات دلته.

هغه یادونه وکړه چې په پاکستان کي ځايي ټولنو له هغو کسانو سره چي د امنیت او خونديتوب له پاره ورکډه سوي ول، هر څه شریک کړي ول.

ګوتېرېش وویل: «ملګري ملتونه ژمن دي چي له پاکستان سره د کډوالو د خوندیتوب د اصولو د پلي کولو له پاره ګډ کار وکړي او ډاډ ترلاسه کړي چي د افغانانو بېرته ستنېدل په داوطلبانه، خوندي او باعزته ډول ترسره سي.»

له ګاونډیو هيوادونو د میلیونونو افغانانو ستنېدل

پاکستان د طالبانو د واکمنۍ په لومړیو کلونو کي د میلیونونو افغان کډوالو کوربه و، خو د طالبانو د ادارې او د پاکستان د حکومت ترمنځ د اړیکو له ترینګلتیا وروسته یې د افغان کډوالو جبري ایستل پیل کړل.

د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۳ کال له سپټمبر مياشتي راهیسي شاوخوا ۵،۸ میلیونه افغان کډوال له ایران او پاکستانه افغانستان ته ستانه سوي دي.

د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) او د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ د معلوماتو له مخې، یوازې د ۲۰۲۵ کال له پیل څخه د همدې کال تر نیمايي پورې ۲،۱ میلیونه افغانان له ایرانه او ۱،۲۵ میلیونه نور له پاکستانه بېرته هېواد ته ستانه سوي دي.

د بشري حقونو سازمانونو راپور ورکړی چي د طالبانو د ادارې او د پاکستان د حکومت ترمنځ د کړکېچ له زیاتېدو وروسته، په پاکستان کي افغان کډوال له بېلابېلو ناوړه چلندونو سره مخ سوي دي، لکه د کورونو پر ضد شپني چاپې او له قانوني اجازې پرته پلټني.

مرستندوی بنسټونه وایي چي له ایران او پاکستانه د میلیونونو افغان کډوالو بېرته ستنېدو په افغانستان کي بشري وضعیت لا پسې خراب کړی دی.

 
08.10.2026
یونیسف ۳۰ هزار جوره لباس صحی به شفاخانه حوزه‌ای ننگرهار کمک کرد
یونیسف ۳۰ هزار جوره لباس صحی به شفاخانه حوزه‌ای ننگرهار کمک کردجدید
روزنامه هشت صبح

​

۸صبح، کابل: صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) ۳۰ هزار جوره لباس رسمی صحی را به شفاخانه تخصصی حوزه‌ای ننگرهار کمک کرده است.

خبرگزاری باختر تحت کنترل طالبان روز چهارشنبه، ۱۵ میزان، گزارش داده که ارزش این کمک ۳۸ هزار و ۳۱۸ دالر امریکایی است.

این کمک در حالی انجام شده است که بخش صحت افغانستان با چالش‌های جدی از جمله کمبود تجهیزات صحی، دارو و امکانات لازم برای ارایه خدمات درمانی روبه‌رو است.

بسیاری از مراکز صحی در افغانستان برای تامین تجهیزات و امکانات مورد نیاز خود به کمک‌های سازمان‌های بین‌المللی وابسته‌اند.

کاهش کمک‌های خارجی و مشکلات اقتصادی نیز دسترسی مردم، به‌ویژه در مناطق دوردست، به خدمات صحی باکیفیت را دشوارتر کرده است​