تاریخ امروز:
  
  
  
  
خبر
12.11.2026
د طالبانو حکومت به له امریکا سره د ایران په کلابندۍ کې ودرېږی؟
د طالبانو حکومت به له امریکا سره د ایران په کلابندۍ کې ودرېږی؟جدید
بی بی سی

​

د امریکا متحده ایالتونو ویلي، د ایران له ګاونډیانو سره په همکارۍ پر دغه هېواد ځمکني بندیزونه پلي کوي. له ایران چاپېره نږدې ټول ګاونډیان یې په یو یا بل ډول له واشنګتن سره نږدې اړیکې یا ستراتیژیکې همکارۍ لري؛ خو په کې یو هېواد استثنا دی: افغانستان.

اوس د انګریزي ژبو په اصطلاح، دا "د یو میلیون ډالرو په ارزښت پوښتنه" ده چې د طالبانو حکومت، له ایران سره د پراخو اقتصادي او سیاسي اړیکو او هممهاله امریکا سره د تعامل او پاملرنې ورماتولو ته د اړتیا په ترڅ کې، به څنګه له دې پېچلې معادلې سره چلند وکړي؟

د منځني ختیځ د چارو کارپوه علم صالح له بي بي سي سره په خبرو کې وویل، د امریکا لویه اندېښنه له چین او روسیې ایران ته د وسلو ورتګ دی؛ خو د بندیزونو د لرې کولو بڼه پټه او ناقانونه ده او هغه هېوادونه چې د دې کار لیوالتیا لري، په ډاګه به دا خبره ونه کړي. د طالبانو حکومت هم له دې قاعدې مستثنا نه دی. د ښاغلي صالح په خبره "داسې ښکاري چې امریکا دې پایلې ته رسېدلې چې روسیه او چین د ځمکې او خلیج (یا د خزر سیند) له لارې او یا هم احتمالا د افغانستان د پولو له لارې ایران ته وسلې لېږي."​

علم صالح په دې باور دی چې په کابل کې سیاستوال د راتلونکو څو لسیزو لپاره فکر کوي او ښايي تهران له واشنګټن څخه غوره وبولي.

افغانستان د واخان دهلېز له لارې له چين سره نښتی دی. د طالبانو حکومت په دې وروستيو کې يو خام سړک د چين تر پولې پورې بشپړه او ورساوه، خو دا پر دې معنا نه ده چې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګريزې راکړې ورکړې پيل شوې دي. دغه سړک اوسمهال د چين د سرحدي اغزن تار تر شا رسېږي او داسې برېښي چې بيجينګ په نږدې راتلونکي کې د هغې د پرانيستو لېوالتيا نه لري. همدارنګه افغانستان له تاجکستان، ازبکستان او ترکمنستان سره په شمال کې ګډې پولې لري؛ هغه هېوادونه چې د روسيې تر پراخ سياسي نفوذ لاندې دي.

له بلې خوا، افغانستان او ايران له ۹۰۰ کيلومترو اوږده ګډه پوله لري.

د نړيوالو اړيکو کارپوه مصطفی مدثر بي بي سي ته وويل: "زما په اند امريکايانو له طالبانو سره د ايران د ځمکنۍ کلابندۍ په اړه اړیکې نيولې دي. خو دا پوله [د افغانستان او ايران پوله] د تاريخ په اوږدو کې هیڅکله د بېلابېلو لاملونو له کبله، لکه د اسانتياوو کمښت، د قومونو ګډ ژوند او د خلکو تګ راتګ، په بشپړ ډول د کنټرول او څار وړ نه ده پاتې شوې."


 
12.11.2026
د اقلیمي بدلون نړیوال کنفرانس؛ کارپوهان وايي د افغانستان په نه ګډون سره دا هېواد د کال ۱ اعشاریه ۷ میلیارد ډالره له لاسه ورکوي
د اقلیمي بدلون نړیوال کنفرانس؛ کارپوهان وايي د افغانستان په نه ګډون سره دا هېواد د کال ۱ اعشاریه ۷ میلیارد ډالره له لاسه ورکويجدید
دآزادی رادیو

​

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتیریش په ترکیه کې د ملګرو ملتونو د اقلیمي بدلون په ۳۱م کنفرانس (COP31) کې د نړۍ مشرانو ته وویل چې د اقلیمي بدلون په وړاندې تر اوسه پورې ورو نړیوال غبرګون، نړۍ د تباهۍ پر لور روانه کړې ده.وچکالي او بیوزلي افغانان ​

ښاغلي ګوتیریش چهارشنبه په خپله وینا کې زیاته کړه چې حکومتونه باید د راتلونکو نسلونو لپاره د ځمکې د ساتنې په هدف په ډېر هوډ سره مبارزه وکړي.

هغه د شنو خونو ګازونو د خپرېدو زیاتوالي، د نړۍ د تودوخې لوړېدو او د اقلیم اړوند پېښو د شدت یادونه وکړه او ویې ویل چې:

تریخ حقیقت دا دی چې اقلیمي ناورین له موږ څخه مخکې شوی دی، او دا هغه لاره ده چې د تباهۍ لور ته ځي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتیریش

د ملګرو ملتونو د اقلیمي بدلون کنفرانس د نومبر په ۹مه د ترکیې په انتالیا ښار کې پیل شوی او ټاکل شوې ده چې د نومبر تر ۲۰مې پورې دوام وکړي. په دې کنفرانس کې د ۱۹۶ هېوادونو استازي، چې ۹۵ تنه یې د نړۍ مشران دي، ګډون لري.

افغانستان ته بلنه ورکړل شوې وه چې د یوه څارونکي په توګه په دې غونډه کې ګډون وکړي؛ خو د طالبانو یوه لوړپوړي چارواکي چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي ازادي راډیو ته وویل چې د دوی استازو په دې غونډه کې ګډون نه دی کړی.

د چاپیریال ساتنې کارپوه نجیب الله سدید وايي په دې غونډه کې د افغانستان معنی‌داره ګډون به ځکه مهمه و چې د شنو خونو ګازونو د کمولو په اړه په بنسټیزونو بحثونو او پالیسي جوړونه کې برخه لرلی. همدارنګه د ښاغلي سدید په خبره د اقلیمي بدلون سره د تطابق د پروژو په برخه کې، چې د مخ پر ودې او لږ پرمختللو هېوادونو لپاره یوه لویه ننګونه ده د افغان ولس غږ او غوښتنې وړاندې کړې وای.

افغانستان په دغه کنفرانس کې په نه ګډون سره د کال ۱ میلیارد او ۷ سوه میلیون ډالره له لاسه ورکوي
د چاپیریال ساتنې متخصص، دکتور نجیب الله سدید

له مالي پلوه هم افغانستان لوی تاوان کړی دا چې څنګه ښاغلی سدید یې تشریح کوي:

«تر ټولو ډېر تاوان یې مالي دی. افغانستان د خپل ملي شراکت د سند په چوکاټ کې، د اقلیمي تطابق د پروژو لپاره هر کال له نړیوالې ټولنې څخه شاوخوا ۱.۷ میلیارده ډالره غوښتنه کوي. نو کله چې د یوه غړي او یوه هېواد په توګه په داسې غونډو کې ګډون نه کوي او د ملي مشارکت سند یې هم نه منل کېږي، په حقیقت کې د کال ۱.۷ میلیارده ډالره له لاسه ورکوي.»

 
12.11.2026
نشست تغییرات اقلیمی ملل متحد(Cop 31) بدون نمایندۀ حکومت طالبان ادامه دارد
نشست تغییرات اقلیمی ملل متحد(Cop 31) بدون نمایندۀ حکومت طالبان ادامه داردجدید
رادیو آزادی

​

نشست تغییرات اقلیمی ۲۰۲۶ سازمان ملل متحد در شهر آنتالیا در ترکیه نوامبر ادامه دارد.

حقیقت تلخ این است که بحران اقلیمی از ما پیشی گرفته است و این مسیری است که به نابودی می‌انجامد
آنتونیو گوتیرش، سرمنشی سازمان ملل متحد

آنتونیو گوتیرش، سرمنشی سازمان ملل متحد، روز چهارشنبه(20 عقرب) در سی و یکمین نشست تغییرات اقلیمی این سازمان(Cop 31) در ترکیه به رهبران جهان گفت که واکنش کندِ بین‌المللی به تغییرات اقلیمی تا به امروز، جهان را در مسیری به سوی نابودی قرار داده است.

گوتیرش با اظهار اینکه دولت‌ها باید برای حفظ کرۀ زمین برای نسل‌های آینده با جدیت بیشتری مبارزه کنند، با اشاره به افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای، بالا رفتن درجۀ حرارت کره زمین و تشدید رویداد های ناشی از تغییرات اقلیمی، گفت: «حقیقت تلخ این است که بحران اقلیمی از ما پیشی گرفته است و این مسیری است که به نابودی می‌انجامد.»

نشست تغییرات اقلیمی ۲۰۲۶ سازمان ملل متحد در شهر آنتالیا در ترکیه به تاریخ 9 نوامبر آغاز شد و الی ۲۰ نوامبر ادامه دارد. در این کنفرانس نمایندگان 196 کشور، از جمله رهبران 95 کشور جهان اشتراک دارند.

از افغانستان برای اشتراک در این نشست به‌حیث ناظر دعوت شده بود، اما یک مقام ارشد طالبان که نخواست نامش در این گزارش گرفته شود به رادیو آزادی گفت که نمایندگان آنها در این نشست اشتراک نکرده‌اند.​​

 
12.11.2026
سوءتغذیه پنهان؛ خطری که دیر تشخیص داده می‌شود
سوءتغذیه پنهان؛ خطری که دیر تشخیص داده می‌شودجدید
صدای آلمان

​

بر اساس آمار «انجمن آلمان برای طب تغذیه» (DGEM)، سالانه حدود ۵۰ هزار مورد مرگ در آلمان با سوءتغذیه مرتبط دانسته می‌شود.

یکی از چالش‌های اصلی این است که سوءتغذیه معمولاً زمانی آشکار می‌شود که عوارض آن به مرحله پیشرفته رسیده باشد.

ماتیاس پیرلیش، متخصص طب داخلی و تغذیه، و معاون پیشین انجمن آلمان برای طب تغذیه، به دویچه‌وله می‌گوید: «در بیشتر موارد، فرد در آغاز هیچ نشانه‌ای را احساس نمی‌کند.»

بیشتر بخوانید: این غذاهای سالم می‌توانند درد مزمن را کاهش دهند

او می‌افزاید: «ممکن است ماه‌ها دچار کمبود شدید ویتامین دی باشید، بدون اینکه علامتی ظاهر شود. همین موضوع درباره ویتامین ب۱۲ نیز صدق می‌کند. وقتی نشانه‌هایی مانند آسیب عصبی ظاهر شوند، ممکن است دیگر خیلی دیر شده باشد.»

کمبود طولانی‌مدت ویتامین ب۱۲ (B12) می‌تواند باعث آسیب به نخاع شود و به بی‌حسی اندام‌ها، ضعف عضلات یا حتی فلج بینجامد. در موارد نادر، آسیب‌های مغزی ناشی از کمبود این ویتامین می‌تواند مشکلات حافظه و اختلالات روانی ایجاد کند.

تفاوت کم‌غذایی و سوءتغذیه

سوء تغذیه در کشورهای فقیر مانند افغانستان بیشتر ناشی از کمبود مواد غذایی است، اما در کشورهای که با کمبود مواد غذایی دچار نیستند، دلایل آن فرق می‌کند. 

تمام ویتامین‌های گروه B نقش مهمی در سوخت‌وساز بدن، تولید خون و سلامت کارکرد اعصاب دارند.

ویتامین‌ها و مواد معدنی مانند کلسیم، مگنیزیم، آهن، یُد و جست در گروه «ریزمغذی‌ها» قرار می‌گیرند. بدن انسان قادر به تولید آن‌ها نیست و باید از طریق غذا تأمین شوند.

بدن همچنین به «درشت‌مغذی‌ها» مانند کاربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها و چربی‌ها نیاز دارد که انرژی لازم را فراهم می‌کنند.

صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!

اگر فرد برای مدت طولانی غذای کمتری از نیاز بدن خود مصرف کند، به این وضعیت «کم‌غذایی» گفته می‌شود. بر اساس گزارش اخیر سازمان خوراکه و زراعت ملل متحد (فائو) حدود ۶۴۵ میلیون نفر در جهان از کم‌غذایی یا کمبود غذایی مزمن رنج می‌برند.

اما سوءتغذیه زمانی رخ می‌دهد که فرد کالری کافی دریافت کند، اما غذاهای او فاقد برخی ریزمغذی‌ها یا درشت‌مغذی‌های ضروری باشد. این وضعیت می‌تواند به بیماری و حتی مرگ منجر شود.

حدود دو میلیارد نفر در جهان با پدیده‌ای روبه‌رو هستند که از آن با عنوان «گرسنگی پنهان» یاد می‌شود؛ بیشتر این افراد در کشورهای جنوب جهان زندگی می‌کنند. با این حال، در کشورهای صنعتی نیز شماری از مردم از کمبود مواد مغذی مهم رنج می‌برند.

یک پژوهش نشان داده است که بین سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۰ نزدیک به سه چهارم جمعیت ایالات متحده میزان توصیه‌شده روزانه ویتامین دی را دریافت نمی‌کردند و بیش از دو سوم آنان نیز با کمبود ویتامین ای (E) مواجه بودند.

در آلمان نیز طبق آمار «انجمن تغذیه آلمان»، حدود یک‌سوم جمعیت در سال ۲۰۱۷ دچار کمبود ویتامین دی بودند. این کمبود می‌تواند باعث درد استخوان‌ها، مفاصل و عضلات شود و خطر افتادن به زمین و شکستگی استخوان را افزایش دهد.

حدود یک‌سوم جمعیت آلمان در آن سال آیودین کافی دریافت نمی‌کرده‌اند. آیودین برای تولید هورمون‌های تیروئید ضروری است و کمبود آن می‌تواند عملکرد طبیعی این غده را مختل کند.​​

 
12.11.2026
افغانستان ته په زور د افغانانو د ستنولو په اړه د ریچارد بینټ خبرداری
افغانستان ته په زور د افغانانو د ستنولو په اړه د ریچارد بینټ خبرداریجدید
دامریکا غږ

​

د افغانستان د بشري حقونو د وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارد بینټ خبرداری ورکړ چې افغانستان د افغان کډوالو او پناه غوښتونکو د جبري ستنولو لپاره یو خوندي هیواد نه دی.

ښاغلي بینټ امریکا غږ سره په مرکه کې ټینګار کړی هغه هیوادونه چې افغان کډوال یې منلي، باید د هر فرد د وضعیت او احتمالي ګواښونو له بشپړې او انفرادي ارزونې پرته هغوی په زور افغانستان ته ونه لېږي.

ښاغلی بینټ وايي: "زه له ټولو هغو هیوادونو غواړم چې د خلکو د بېرته ستنولو پرېکړه کوي، تر هر ډول ستنولو مخکې د هر شخص وضعیت په جلا او انفرادي توګه وارزوي."

ریچارد بینټ وايي واک ته د طالبانو له بیا رسېدو وروسته، په افغانستان کې د بشري حقونو محدودیتونه، په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو پر وړاندې محدودیتونه مخ په زیاتېدو دي. هغه وايي چې "دغه محدودیتونه یوازې پر ښځو او نجونو اغېز نه کوي، بلکې ټوله ټولنه ترې اغېزمنه شوې ده. "

خو طالبانو تل ویلي چې په افغانستان کې یې د خلکو حقونه د شریعت په رڼا کې تامین کړې دي.

ریچارد بینټ امریکا غږ سره په مرکه کې زیاته کړې چې په افغانستان کې د ماشومانو د زده کړو حق تر پښو لاندې کېږي.

ښاغلی بینټ وايي: "د ماشومانو د کار، په کم‌عمر کې ودول او د ماشومانو د جبري ودونو په اړه هم ستونزې شته. په وسله ‌والو شخړو کې د ماشومانو د ښکېلتیا موضوع هم یوه جدي اندېښنه ده."​

 
12.11.2026
 معترضان با طالبان در قندهار؛ ۱۱ تن زخمی و ۲۱ تن بازداشت شدند
معترضان با طالبان در قندهار؛ ۱۱ تن زخمی و ۲۱ تن بازداشت شدندجدید
روزنامه هشت صبح

​


۸صبح، قندهار: منابع محلی می‌گویند که در جریان اعتراض مسوولان و کارکنان شرکت‌های داروسازی در شهر قندهار، درگیری میان معترضان و جنگ‌جویان طالبان رخ داده که در نتیجه آن شش غیرنظامی و پنج جنگ‌جوی این گروه زخمی شده‌اند.

منابع روز چهارشنبه، ۲۰ عقرب، در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح گفتند که این اعتراض در مربوطات حوزه اول شهر قندهار، پس از آن آغاز شد که طالبان قصد داشتند داروهای پاکستانی را از شرکت‌های داروسازی جمع‌آوری کنند.

به گفته منابع، صدها تن از مسوولان و کارکنان شرکت‌های داروسازی برای اعتراض به این اقدام طالبان به خیابان آمدند اما جنگ‌جویان این گروه تلاش کردند مانع برگزاری تجمع شوند و به معترضان اجازه اعتراض ندادند.

به گفته منابع، جنگ‌جویان طالبان برای متفرق‌کردن معترضان به سوی مردم نیز تیراندازی کردند.

منابع همچنین می‌گویند که طالبان ۲۱ تن را به اتهام تحریک مردم به اعتراض بازداشت کرده‌اند و افراد بازداشت‌شده از مسوولان اتحادیه شرکت‌های داروسازی و کارکنان این شرکت‌ها هستند.

در همین حال، طالبان با نشر اعلامیه‌ای، برگزاری اعتراض در قندهار را تایید کرده و گفته‌اند که شماری از افراد را در پیوند به این اعتراض‌ها بازداشت کرده‌اند و این افراد اکنون تحت تحقیق قرار دارند.

این اعتراض‌ها در حالی صورت می‌گیرد که طالبان برگزاری تظاهرات در افغانستان را ممنوع کرده‌اند و به شهروندان کشور اجازه برگزاری تجمع‌های اعتراضی را نمی‌دهند.​