سلاحهای بیولوژیک بر اساس قوانین بینالمللی ممنوع اند، اما پیشرفتهای جدید در فناوری زیستی و هوش مصنوعی نگرانیهای تازهای را برانگیخته است. دویچهوله این موضوع را به بررسی گرفته است.
هوش مصنوعی میتواند بهطور بالقوه برای توسعه سلاحهای بیولوژیک مورد سوءاستفاده قرار گیرد. این موضوع شاید شبیه داستانهای علمیتخیلی به نظر برسد، اما دانشمندان، سازمانهای امنیتی و نهادهای بینالمللی در حال بررسی راههای مقابله با چنین سناریویی هستند.
پاتوژنها یا عوامل بیماریزا به کمک پیشرفتهای مداوم در فناوری زیستی (بیوتکنولوژی) با دقت فزایندهای قابل تحلیل و تغییر هستند. در همین حال، هوش مصنوعی قادر است حجم عظیمی از دادهها را با سرعتی چشمگیر پردازش کند. به همین دلیل، کارشناسان هشدار میدهند که در درازمدت ممکن است از فناوریهای مدرن برای توسعه سلاحهای بیولوژیک سوءاستفاده شود.
بیشتر بخوانید: چرا پژوهشگران هوش مصنوعی درباره نابودی بشریت هشدار میدهند؟
سازمانهای امنیتی نسبت به این موضوع ابراز نگرانی کردهاند. کن مککالوم، رئیس سازمان استخبارات داخلی بریتانیا (امآی۵( در اکتبر ۲۰۲۶ هشدار داد که هوش مصنوعی میتواند خطر ناشی از سلاحهای بیولوژیک موجود یا جدید را افزایش دهد؛ تهدیدی که حتی از سوی بازیگران غیردولتی نیز ممکن است مطرح شود.
مرز باریک میان پژوهش مشروع و سوءاستفاده
یک گزارش از شرکت امریکایی هوش مصنوعی «آنتروپیک» در سپتمبر ۲۰۲۶ نشان میدهد که این بحث تا چه اندازه اهمیت یافته است. این شرکت اعلام کرد که موارد متعددی از تلاش برای استفاده از دستیار هوش مصنوعی «کلاود» در ارتباط با پژوهشهای احتمالی درباره سلاحهای بیولوژیک را شناسایی و مسدود کرده است.
بیشتر بخوانید: هوش مصنوعی؛ هشدار کارشناسان و بیاعتنایی ترامپ
به گفته آنتروپیک، این موارد شامل درخواستها برای پژوهشهای موسوم به (Gain-of-Function) و همچنان پروژههایی برای بررسی گونههای مختلف آنفلوانزای پرندگان بوده است که احتمال انتقال آنها به پستانداران بیشتر ارزیابی میشود. در تحقیقات (Gain-of-Function) از طریق دستکاری ژنتیکی، عملکردهای زیستی کارکرد ژن تغییر داده میشود.
با این حال، آنتروپیک تأکید کرد که چنین پژوهشهایی، باوجود آنکه میتوانند کاربرد نظامی داشته باشند، ممکن است در حوزه پیشگیریهای طبی نیز اهمیت داشته باشند. دشواری تشخیص میان پژوهش علمی مشروع و سوءاستفاده احتمالی از آن، یکی از بزرگترین چالشها در زمینه نظارت بر فناوریهای زیستی مدرن به شمار میرود.
سلاحهای بیولوژیک چیستند؟
نگرانی درباره سلاحهای بیولوژیک موضوع تازهای نیست. بسیاری از عوامل بیماریزا، از جمله باکتریها، ویروسها، قارچها و برخی سموم زیستی، قابلیت تبدیل شدن به سلاح را دارند. بیماریهایی مانند طاعون، چیچک و سم بوتولینوم از نمونههای شناختهشده هستند، اما «سیاهزخم» یا آنتراکس یکی از بدنامترین عوامل بیولوژیک به شمار میرود.
هاگهای مقاوم سیاهزخم میتوانند برای مدت طولانی در محیط زنده بمانند و این عامل همچنین محور برنامههای دولتی توسعه سلاحهای بیولوژیک بوده است.
