در شش ماه جنگ با ایران، امریکا نزدیک به ۴۰ میلیارد دالر هزینه کرده، ۱۸ سرباز خود را از دست داده و بیش از ۷۰۰ زخمی داده است؛ اما ترامپ به اهداف اصلی خود نرسیده است. آیا این جنگ شکست راهبردی است یا موفقیت؟
شش ماه پس از آغاز جنگ میان ایالات متحده و ایران میگذرد اما هنوز نشانهای از یک صلح پایدار دیده نمیشود. با وجود کاهش درگیریهای مستقیم، حضور نظامی امریکا در منطقه، تحریمهای گسترده و ادامه فشار اقتصادی بر تهران، خطر آغاز مجدد جنگ همچنان جدی است.
در حال حاضر، میان نیروهای امریکایی و ایرانی درگیری جدی جریان ندارد، اما ارتش امریکا همچنان در منطقه حضور دارد. نیروی دریایی این کشور محاصره دریایی را در بنادر ایران اجرا میکند تا منابع مهم درآمدی تهران را محدود سازد و همزمان، به گفته مقامهای امریکایی، از نفتکشها هنگام عبور از تنگه هرمز محافظت میکند.
با این حال، نبود یک آتشبس پایدار باعث شده است که درگیری هر لحظه دوباره شعلهور شود؛ چنانکه آخرین بار در اواسط ماه جولای رخ داد. از آن زمان تاکنون نیز در سطح دیپلماتیک پیشرفت قابل توجهی حاصل نشده است. در داخل ایران، سیاستمدارانی که نسبت به مذاکره با امریکا بدبین هستند، نفوذ بیشتری پیدا کردهاند و خواهان آمادگی برای یک رویارویی نظامی تازهاند.
صفحه اینستاگرام ما را دنبال کنید!
تنگه هرمز نیز همچنان یکی از مهمترین ابزارهای فشار تهران بر غرب است. ایران قصد دارد این مسیر حیاتی کشتیرانی را همچنان بهعنوان اهرم فشار مورد استفاده قرار دهد؛ اقدامی که به افزایش قیمت نفت انجامیده و هزینه سوخت را در کشورهایی مانند آلمان و امریکا بالا برده است.
ترامپ در پی «جنگ اقتصادی» با ایران
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده امریکا، اکنون تلاش دارد با تشدید فشار اقتصادی، ایران را وادار به عقبنشینی کند. دولت او تحریمهای تازهای را اعلام کرده است. ایران پیش از این هم تحت تحریمهای گسترده قرار داشت و تا حد زیادی از نظام مالی بینالمللی کنار گذاشته شده است. پیامدهای جنگ و تورم شدید، بیش از همهزندگی مردم عادی را تحت فشار قرار داده است.
ترامپ از ابتدای سال جاری اهداف متفاوتی را برای جنگ مطرح کرده بود؛ از جمله تسلیم بدون قیدوشرط ایران، تغییر نظام سیاسی و مهمتر از همه جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای؛ موضوعی که دهههاست محل مناقشه است و برای اسرائیل اهمیت ویژهای دارد. با وجود حملات نظامی، امریکا تاکنون در هیچیک از این اهداف به موفقیت کامل دست نیافته است. ایران از نظر نظامی تضعیف شده، اما برنامه موشکی آن بهطور کامل از بین نرفته است. برخی کارشناسان معتقدند بنبست کنونی در خلیج فارس تا حدی ناشی از نبود یک راهبرد روشن در دولت ترامپ است.
انتخابات میاندورهای؛ یک عامل تعیینکننده
در سوم نوامبر امسال، انتخابات کنگره امریکا برگزار میشود. در این انتخابات تمامی کرسیهای مجلس نمایندگان و حدود یکسوم کرسیهای سنا به رأی گذاشته خواهند شد. اگر جمهوریخواهان یکی یا هر دو مجلس را از دست بدهند، ترامپ برای تصویب طرحهای مهم قانونی با محدودیت جدی روبهرو خواهد شد.
ترامپ پیش از آغاز ریاستجمهوری وعده داده بود که امریکا را وارد جنگهای جدید نکند. آغاز جنگ با ایران و ادامه آن اکنون به نقطه آسیبپذیری او در آستانه انتخابات تبدیل شده است؛ بهویژه آنکه این جنگ از همان ابتدا در میان شهروندان امریکایی محبوبیت چندانی نداشت.
چرا خطر تشدید دوباره جنگ وجود دارد؟
امریکا در اواخر فبروری، همراه با اسرائیل، حملات هوایی خود علیه ایران را آغاز کرد و نزدیک به ۴۰ روز این کشور را از هوا هدف قرار داد. در جریان این حملات، شماری از فرماندهان ارشد نظامی و سیاستمداران بانفوذ ایران بهطور هدفمند کشته شدند؛ از جمله آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، که در نخستین روز جنگ کشته شد.
اما برخلاف وعدههای ترامپ، این حملات به تغییر نظام سیاسی در ایران منجر نشد. برعکس، جنگ موجب تقویت نیروهای تندرو و دستگاه نظامی ایران شده است.
رهبران ایران به امریکا اعتماد ندارند و مقامهای واشنگتن را متهم میکنند که علاقهای به اجرای توافقی که در ماه جولای امضا شده، ندارند. همزمان، دستگاه حاکم در ایران مردم را بیش از پیش برای یک رویارویی جدید آماده میکند. برخی ناظران احتمال میدهند که نیروهای مسلح ایران، چند هفته پیش از انتخابات امریکا، با افزایش فشار نظامی تلاش کنند واشنگتن را به دادن امتیازات بیشتر وادار کنند.
فشار اقتصادی؛ فرصت تازه برای دیپلماسی؟
هنوز روشن نیست تحریمهای جدید امریکا و محاصره دریایی در هفتههای آینده تا چه اندازه فشار بر ایران را افزایش خواهد داد. ارزش پول ایران "ریال" در ابتدای هفته به پایینترین سطح تاریخی خود رسید. ساکنان شهرهای بزرگ ایران از ماهها افزایش شدید قیمت کالاهای روزمره خبر میدهند و بسیاری از مردم ناچار شدهاند مصرف خود را کاهش دهند و تنها نیازهای ضروری را خریداری کنند.
این بحران اقتصادی دولت ایران را نیز تحت فشار قرار داده و نگرانی از شکلگیری اعتراضات جدید افزایش یافته است.
