تاریخ امروز:
  
  
  
  
خبر
29.09.2026
د تیلو بیه له ۱۰۷ ډالرو واوښته؛ د سعودي بهرنیو چارو وزیر 'له امریکايي چارواکو سره د خبرو لپاره واشنګټن ته تللی'
د تیلو بیه له ۱۰۷ ډالرو واوښته؛ د سعودي بهرنیو چارو وزیر 'له امریکايي چارواکو سره د خبرو لپاره واشنګټن ته تللی'جدید
بی بی سی

​​

په نړیوال بازار کې د خامو تېلو بیې نږدې درې سلنه لوړې شوې دي او د برېنټ خام تېلو بیه په هر بېرل کې له ۱۰۷ اوښتې ده.

د تېلو د بیو دغه زیاتوالی له هغه وروسته رامنځته شوی چې د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ هغه وړاندیز رد کړ چې له مخې یې ایران باید د هرمز تنګی د اوو ورځو په موده کې بېرته د نړیوالو سوداګریزو بېړیو پر مخ پرانیزي.

د هرمز تنګی د نړۍ د تېلو د لېږد یو له مهمو سمندري لارو څخه ګڼل کېږي او هر ډول کړکېچ پکې د انرژۍ پر نړیوالو بازارونو مخامخ اغېز کوي.

بل لور د سعودي عرب رسمي خبري اژانس په رپوټ کې ویل شوي، د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر شهزاده فیصل بن فرحان د خبرو لپاره واشنګټن ته رسېدلی دی. ټاکل شوې چې نوموړی هلته د امریکا د بهرنیو چارو له وزیر مارکو روبیو سره وویني.

شنونکي وايي، د واشنګټن او ریاض ترمنځ دغه تماسونه ښايي د سیمې د روانو کړکېچونو، د انرژۍ د بازارونو د ثبات او د هرمز تنګي د وضعیت په اړه مهمې خبرې رانغاړي.

د سعودي عرب د بهرنیو چارو وزارت په وینا، دواړه چارواکي به د دوه اړخیزو اړیکو تر څنګ پر مهمو سیمه‌ییزو او نړیوالو موضوعاتو هم خبرې وکړي. دا سفر په داسې حال کې کېږي چې د سعودي عرب او د یمن د حوثيانو ترمنځ نښتې زیاتې شوې دي.

رویټرز خبري اژانس ته سرچینو ویلي چې د سعودي ولیعهد، شهزاده محمد بن سلمان روانه میاشت له امریکا غوښتي وو چې د ایران له ملاتړه برخمنو حوثیانو پر ضد په عملیاتو کې پوځي مرسته وکړي. خو واشنګټن د مستقیمو هوايي بریدونو له ترسره کولو سره موافقه نه ده کړې.

د سرچینو په وینا، امریکا له سعودي عرب سره د احتمالي بریدونو د هدفونو د ټاکلو لپاره د استخباراتي معلوماتو او تخنیکي مرستو پر وړاندې کولو هوکړه کړې ده.

 
29.09.2026
شاوخوا پنځه لکه افغان ماشومان له خوارځواکۍ کړېږي
شاوخوا پنځه لکه افغان ماشومان له خوارځواکۍ کړېږيجدید
دآزادی رادیو

​


یوه خوارځواکې ماشومه له خپلې مور سره
 
یوه خوارځواکې ماشومه له خپلې مور سره

ملګري ملتونه وایي، شاوخوا نیم میلیون افغان ماشومان د شدېدې خوارځواکۍ له کبله روغتونونو کې بستر یا تر درملنې لاندې دي. ځینې کورنۍ وایي، ماشومانو او شیدې ورکونکو مېندو ته کافي اړین خواړه نه شي برابرولی.

د لغمان ولایت یو ۲۴ کلنه اوسېدونکې او د ۶ ماشومانو مور وایي د حسینې په نوم یوه دوه نیم کلنه لور په شدیدې خوار ځواکۍ اخته شوې ده.

دې ښځې چې نه یې غوښتل نوم یې راپور کې خپور شي، ازادي راډیو ته یې وویل، مېړه یې د خښتو بټۍ کې کار کوي او دومره پیسې نه ګټي چې خوارځواکې ماشومې ته پرې د ډاکټرانو له سپارښتنې سره سم خواړه برابر کړي.

ډېره ناروغه ده، ډاکتر ویل چې خوارځواکې ده، څه وکړو وس مو نشته، بې وزله یو، شیدې مې نشته، نو اوس څه خوړلی هم نه شي، څه څه وي، انسان یې وخوري شیدې به پیدا شي، دا چې څه نشته، زما شیدې هم نشته.
د لغمان یوه اوسیدونکې چې لور یې خوارځواکې ده

دا مېرمن زیاتوي چې د مروې په نوم د لېوره دوه کلنه لور یې هم په ورته حالت کې ده او د هغې مور هم کافي شېدې نه لري چې لور یې په دوامداره توګه د مور په شېدو مړه وي.

د کابل ښار یوه اوسېدونکي نعمت الله هم ازادي راډیو ته وویل چې د ثنا په نوم درې کلنه لور یې په شدیدې خوارځواکۍ اخته ده.

«دا یو نیم کال کېږي چې دا ناروغه شوې ده، ډېرو ډاکترانو ته مو بوتله،هغوی ورته یو رقم حلوا ورکړې وه چې هغې سره نسبتا ښه شوې وه خو اوس هغه حلوا هم نشته، بل زموږ بې وزلي ده، ښه خوراکونه مو په وس نه کېږي چې ورته وایې اخلو، کارونه مو هم نشته.»

ننګرهار ولایت کې یو روغتیایي رضا کار الفت الله محب زی وایي هره میاشت په خپل سیمه او ورته څېرمه څو ولسوالیو کې په خوارځواکۍ د اخته ماشومانو څارنه کوي خو په خبره یې د دوی په ولسوالۍ کې د دغو ماشومانو د درملنې امکانات خورا کم دي:

«ما دلته د اچین ولسوالۍ کلنیک اړوند سیمه کې شاوخوا ۶۰ ماشومان چک کړل د پټیو په ذریعه مې د هغوی د مټو اندازه واخیسته چې دې ۶۰ ماشومانو کې ۱۲ یې په خوارځواکۍ اخته وو، ۴ یې په شدید ډول او ۸ نور یې په متوسطې توګه اخته وو، هغوی مو روغتون ته ولېږل،خو کلنیک د سوی تغذیه ماشومانو لپاره هغه مواد هم کم وي، ځکه ماشومان ډېر او مواد کم وي.»​​

 
29.09.2026
هشدار تازهٔ ملل متحد: نهادهای حامی زنان در افغانستان به مرز فروپاشی رسیده‌اند
هشدار تازهٔ ملل متحد: نهادهای حامی زنان در افغانستان به مرز فروپاشی رسیده‌اندجدید
رادیو آزادی

​

گزارش تازۀ بخش زنان ملل متحد (یو ان ومن) نشان می‌دهد که کاهش کمک‌های بین‌المللی، نهادهای زن‌محور و مدافع حقوق زنان در افغانستان را با بحران بی‌سابقه روبه‌رو کرده‌است.

بر اساس این گزارش، ۷۲ درصد این سازمان‌ها در سال ۲۰۲۵ با کاهش بودجه مواجه شده‌اند و دست‌کم یک نهاد به طور کامل تعطیل شده‌است.

در این گزارش که روز دوشنبه «۶ میزان» در وب‌سایت ریلیف و بر پایه نظرسنجی از ۷۴ سازمان در افغانستان نشر شده، آمده‌است که بیش از نیمی از این نهادها در یک سال آینده در معرض خطر تعلیق یا تعطیلی قرار دارند و ۸۲ درصد پاسخ دهنده‌گان نیز هشدار داده‌اند که سازمان‌های زن‌محور و مدافع حقوق زنان در کشور با خطر بسته شدن روبه‌رو هستند.

رحیمه، زن بیوۀ ۴۰ ساله در ولایت بلخ، می‌گوید فقر و بی‌کاری زنده‌گی او و سه فرزندش را به‌شدت دشوار ساخته، اما خبری از کمک‌های نیست که او و کودکانش نیاز دارند.

آرشیف، شماری از زنان بی‌بضاعتی که از یکی از نهادهای خیریه کمک دریافت کرده‌اند. 
 
آرشیف، شماری از زنان بی‌بضاعتی که از یکی از نهادهای خیریه کمک دریافت کرده‌اند.

او که در یک منطقۀ دوردست ولایت بلخ زنده‌گی می‌کند، به رادیو آزادی گفت، وضعیت اقتصادی آنان به حدی دشوار شده که گاهی حتی تهیه نان خشک روزانه نیز برایش ممکن نیست.

او افزود: "جایی برای زنده‌گی نداریم، نان برای خوردن نداریم. سه فرزند دارم. دو سال می‌شود که غذای خوب نخورده‌اند. اصلاً گوشت نخورده‌اند، میوه تازه نخورده‌اند، در عید لباس ندارند و در برات هم خوشی نداریم. حتی نان خشک هم به اندازه‌ی که شکم‌شان سیر شود، برای‌شان نمی‌رسد."

یک فعال حقوق زنان در افغانستان که به دلیل حساسیت موضوع نمی‌خواهد نامش در گزارش گرفته شود، می‌گوید که با کاهش کمک‌های بشردوستانه به افغانستان، بیشتر سازمان‌های که در بخش زنان فعالیت می‌کردند بسته شدند و یا هم فعالیت‌های‌شان کاهش یافته است.

او به رادیو گفت که به دلیل مشکلات بودجه و محدودیت‌های طالبان بر زنان و دختران، از یک سو کمک‌ها کاهش یافته و از سوی دیگر نیازمندی‌های زنان و دختران به دریافت کمک‌ها بیشتر شده‌است.

او گفت: "به دلیل عدم بودجه و همچنان برخی محدودیت‌های که در افغانستان؛ محدودیت‌های شدیدی مخصوصا در خصوص زنان باعث شده که این‌گونه‌ فعالیت‌ها کم شود و تأثیر بسیار منفی روی زنان و دختران افغانستان گذاشته است."

به‌گفتۀ نهادهای شرکت کننده در نظرسنجی بخش زنان ملل متحد، نیازهای زنان و دختران افزایش یافته، اما توان پاسخ‌گویی آنان کاهش پیدا کرده‌است.

۸۳ درصد از سازمان‌ها از افزایش نیازهای زنان خبر داده‌اند و ۷۷ درصد گفته‌اند ظرفیت فعلی آنان کمتر از نیازهای موجود است.


​
 
29.09.2026
اشتاین‌مایر: دموکراسی و حاکمیت قانون در معرض خطر قرار دارند
اشتاین‌مایر: دموکراسی و حاکمیت قانون در معرض خطر قرار دارندجدید
صدای آلمان

​رئیس‌جمهور آلمان بر نقش دادگاه قانون اساسی به‌عنوان سدی در برابر افراط‌گرایان تأکید کرد. فرانک والتر اشتاین‌مایر گفت که این نهاد طی ۷۵ سال گذشته «ضامن» دموکراسی بوده است.​

فرانک والتر اشتاین‌مایر، رئیس‌جمهور آلمان، هشدار داد که دموکراسی در این کشور از سوی «نیروهای رو به رشد در حاشیه‌های سیاسی» با تهدید مواجه است.

او در مراسم گرامی‌داشت از هفتاد و پنجمین سالگرد تأسیس دادگاه قانون اساسی فدرال آلمان در کارلسروهه گفت که افراط‌گرایان به‌طور فزاینده‌ای دموکراسی و حاکمیت قانون را زیر سؤال می‌برند و آن را به عنوان «سیستم» بی‌اعتبار می‌سازند.

بیشتر بخوانید: آلمان از ۷۵ سالگی قانون اساسی‌اش تجلیل می‌کند

اشتاین‌مایر افزود که از همین رو، دادگاه قانون اساسی فدرال نقش تعیین‌کننده‌ای در دفاع از ارزش‌ها و تضمین‌های دموکراسی مبتنی بر آزادی بر عهده دارد.

رئیس‌جمهور آلمان گفت: «یک دادگاه قانون اساسی نیرومند بخشی از تاب‌آوری دموکراسی ما است. من اطمینان دارم که دادگاه قانون اساسی فدرال تضمین می‌کند که داستان موفقیت دموکراسی آزاد ما، با وجود همه چالش‌ها و تردیدها، همچنان ادامه یابد.»

او بدون اشاره مستقیم به موفقیت‌های انتخاباتی اخیر حزب «بدیل برای آلمان» (آ اف دی) که بخش‌هایی از آن از سوی نهادهای امنیتی به‌عنوان جریانی راست‌افراطی طبقه‌بندی شده است، افزود که نگرانی‌ها درباره حاکمیت قانون و دموکراسی قابل درک هستند.

بیشتر بخوانید: انتخابات ایالتی در آلمان؛ ضربه‌ای سنگین به صدراعظم مرتس

اشتاین‌مایر تأکید کرد: «اما دقیقاً به همین دلیل است که می‌گویم: قانون اساسی برای همه و در تمام ایالت‌های آلمان اعتبار دارد.»

او خاطرنشان کرد که دادگاه قانون اساسی فدرال از قانون اساسی دفاع و حفاظت می‌کند و در نتیجه، هم از حقوق فردی شهروندان پاسداری می‌کند و هم توازن میان نهادهای حکومتی و میان حکومت فدرال و ایالت‌ها را حفظ می‌نماید.

«بدیلی در برابر حاکمیت بی‌عدالتی»

اشتاین‌مایر در سخنرانی خود به‌طور ویژه از نقش تاریخی عالی‌ترین مرجع قضایی آلمان قدردانی کرد. این دادگاه در ۲۸ سپتمبر ۱۹۵۱ به‌صورت رسمی افتتاح شد.

به گفته او، قضات این دادگاه پس از دوران دیکتاتوری نازی‌ها و جنگ جهانی دوم به تغییر جهت‌گیری سیاسی کشور، «از دولت اقتدارگرا به سوی یک جامعه مدنی مدرن» کمک کردند.

رئیس‌جمهور آلمان گفت که این دادگاه توانسته است «به‌طور مستمر و با اجماع گسترده خود را در برابر نظام بی‌عدالتی و ستم ناسیونال‌سوسیالیستی قرار دهد» و از طریق احکام خود تأکید کند که «قانون اساسی آلمان از آغاز تاکنون، آگاهانه به‌عنوان بدیلی در برابر آن نظام بی‌عدالتی بوده است.»

اشتاین‌مایر همچنین گفت که دادگاه قانون اساسی فدرال امروز به یک نیروی متعادل‌کننده مهم در برابر مناظره‌هایی تبدیل شده است که هرچه بیشتر «سخت‌گیرانه، گاه عوام‌فریبانه و همراه با موج‌های فزاینده هیجان و خشم» پیش می‌روند.

«کرامت انسانی در عصر هوش مصنوعی نیز باید حفظ شود»

رئیس‌جمهور آلمان نحوه برخورد با هوش مصنوعی را یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های سال‌های آینده دانست.

او با اشاره به سرعت بالای پیشرفت فناوری‌های هوش مصنوعی هشدار داد که این تحول مخاطراتی نیز در پی دارد. اشتاین‌مایر گفت: «نباید به سیستم‌های فنی اجازه داده شود که قدرت شکل‌دهی و کنترل ساختارهای اقتصادی، ارتباطات عمومی و روندهای تصمیم‌گیری سیاسی را به دست گیرند.»

به گفته او، موضوع بر سر رابطه بنیادی میان انسان، فناوری و نظم اجتماعی است.

اشتاین‌مایر خواستار آن شد که حمایت از نوآوری و پیشرفت‌های فناورانه هم‌زمان با تقویت ملاحظات امنیتی دنبال شود. او تأکید کرد که کرامت انسانی، که در قانون اساسی آلمان خدشه‌ناپذیر شمرده شده است، باید در عصر هوش مصنوعی نیز به‌طور کامل رعایت شود.

 
29.09.2026
ټرمپ: په دې اونۍ کې له ایران سره د زیاتو خبرو تمه لرم
ټرمپ: په دې اونۍ کې له ایران سره د زیاتو خبرو تمه لرمجدید
دامریکا غږ

​

د امریکا د متحدو ایالتونو ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي چې دی په روانې اونۍ کې له ایراني لوري سره د زیاتو خبرواترو تمه لري.

د اکسیوس خبري شبکې له ولسمشر ټرمپ سره د یوې تازه مرکې جزئیات خپاره کړي دي.

ولسمشر ټرمپ د یکشنبې په ورځ [سپټمبر ۲۷مه] دغې خبرې شبکې ته ویلي: "زه تمه لرم چې [په دې اونۍ کې] له ایران سره زیاتې خبرې وشي. هغوی غواړي یوه معامله وکړي خو دا هغه معامله نه ده چې زه یې غواړم."

تر دې مخکې ټرمپ د ایران هغه وړاندیز رد کړی چې له مخې یې د واشنګټن له خوا د تهران د شرایطو د منل کېدو په صورت کې د هرمز تنګی د یوې اونۍ په ترڅ کې به بیا پرانیستل کېده.

قطر او نور منځګړي هڅه کوي چې د متحدو ایالتونو او ایران ترمنځ خبرې اترې بیا پیل کړي خو دواړه لوري پر یو لړ مسایلو ژور اختلاف لري.

دوو سیمه ییزو سرچینو اکسیوس شبکې ته ویلي چې تمه لري تر دوشنبې ورځې پورې به د امریکا او ایران ترمنځ د غیر مستقیمو خبرو یو بل پړاو پیل شي.

په ټولو جبهو کې اوربند، د ایران د شتمنیو ازادول او د ایران د سمندري محاصرې پای ته رسول، د واشنګټن نه د تهران اصلي غوښتنې دي.

متحده ایالتونه بیا له ایران نه غواړي چې د خپل اټومي پروګرام په اړه د واشنګټن شرایط ومني.​

 
29.09.2026
هیات امریکایی «کمیسیون جنگ افغانستان» با عاصم منیر دیدار کرد ۸صبح ۸صبح  ۵۳ دقیقه پیش
هیات امریکایی «کمیسیون جنگ افغانستان» با عاصم منیر دیدار کرد ۸صبح ۸صبح ۵۳ دقیقه پیشجدید
روزنامه هشت صبح

​

۸صبح، کابل: شمیلا چودری و کالین جکسون، رییسان مشترک «کمیسیون بررسی جنگ افغانستان»، با عاصم منیر، رییس ستاد ارتش پاکستان، دیدار کرده است.

دان، دوشنبه‌شب، ۶ میزان، گزارش داده که این هیات امریکایی بر نقش پاکستان در جریان جنگ امریکا در افغانستان اذغان کرده و مشارکت این کشور را ستوده است.

براساس گزارش، ارتش پاکستان گفته که دیدار این هیات با منیر بر محور حمایت‌های پاکستان، فضای امنیتی منطقه و تحولات افغانستان، با تمرکز بر دیدگاه‌های مرتبط با فعالیت‌های کمیسیون بوده است.

عاصم منیر در این دیدار بر ضرورت لحاظ کردن دیدگاه منطقه‌ای و همچنین بهره‌گیری از تجربیات پاکستان در ارزیابی ابعاد راهبردی، دیپلماتیک و عملیاتی جنگ امریکا در افغانستان تاکید کرده است.

گفتنی است که کانگرس امریکا پنج سال پیش «کمیسیون جنگ افغانستان» را به عنوان نهادی مستقل برای بازنگری در تصمیمات امریکا پیرامون جنگ افغانستان از جون ۲۰۰۱ تا آگست ۲۰۲۱ تشکیل داد.​